Η δραματική πτώση των γεννήσεων στη Γερμανία φέρνει σημαντικές αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του εκπαιδευτικού ερευνητή Klaus Klemm, ο αριθμός των μαθητών στα δημοτικά σχολεία θα μειωθεί κατά 6% μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, ενώ μέχρι το 2035 η μείωση θα αγγίξει το 16%.
Η πτώση των γεννήσεων και οι αριθμοί που σοκάρουν
Από το 2021, όταν η Γερμανία κατέγραψε 795.000 γεννήσεις, η τάση είναι σαφώς καθοδική, με τις εκτιμήσεις για το 2024 να κάνουν λόγο για μόλις 674.000 γεννήσεις.
Αυτή η μείωση επηρεάζει πρωτίστως τα νηπιαγωγεία: η ηλικιακή ομάδα 0-3 ετών θα μειωθεί κατά 500.000 παιδιά μέχρι το 2035, φτάνοντας τα 1,72 εκατομμύρια.
Αντίστοιχα, τα παιδιά ηλικίας 3-6 ετών θα μειωθούν κατά 530.000, αγγίζοντας τα 1,84 εκατομμύρια.
Ευκαιρίες για το εκπαιδευτικό σύστημα
Ο Klemm υποστηρίζει ότι η μείωση των παιδιών μπορεί να λειτουργήσει θετικά, δημιουργώντας καλύτερες συνθήκες στα σχολεία και τα νηπιαγωγεία.
Ο μικρότερος αριθμός μαθητών σημαίνει περισσότερο διαθέσιμο προσωπικό και καλύτερη διαχείριση των εκπαιδευτικών χώρων.
Επιπλέον, μπορεί να μειωθεί το διαχρονικό χάσμα μεταξύ κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επιτυχίας, που αποτελεί μεγάλο πρόβλημα στη Γερμανία, όπως έχει καταδείξει η έρευνα PISA.
Το πρόβλημα των ελλείψεων σε θέσεις νηπιαγωγείων
Παρ’ όλα αυτά, τα στοιχεία δείχνουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις.
Το 2023 υπήρχε έλλειψη 304.000 θέσεων για παιδιά κάτω των τριών ετών, γεγονός που δυσκόλεψε πολλούς γονείς να επιστρέψουν στην εργασία τους.
Στη δυτική Γερμανία, μόλις το 34% των παιδιών κάτω των τριών ετών βρήκε θέση σε παιδικό σταθμό, ενώ στην ανατολική Γερμανία το ποσοστό αυτό έφτασε το 55%.
Το μέλλον των σχολείων: Λιγότεροι μαθητές, καλύτερη ποιότητα
Το 2026 πρόκειται να εφαρμοστεί σταδιακά η υποχρεωτική ολοήμερη εκπαίδευση στα δημοτικά.
Με λιγότερους μαθητές, η εφαρμογή της θα μπορεί να γίνει με καλύτερες υποδομές και προσωπικό, ενισχύοντας την ποιότητα της εκπαίδευσης.
Παράλληλα, το πρόγραμμα “Startchancen”, το οποίο είχε δρομολογηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση, διαθέτει 20 δισεκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη 4.000 σχολείων με αυξημένες ανάγκες.
Οι προβλέψεις και οι αντιδράσεις
Η διάσταση απόψεων μεταξύ Klemm και της Διάσκεψης των Υπουργών Παιδείας (KMK) είναι χαρακτηριστική.
Ενώ ο Klemm προβλέπει συνεχόμενη πτώση των γεννήσεων και μείωση του αριθμού των μαθητών, η KMK δεν έχει ακόμη ενσωματώσει τις τελευταίες δημογραφικές εξελίξεις στις αναλύσεις της.
Αν και η KMK παραδέχεται τη μείωση των γεννήσεων, εκτιμά ότι οι μελλοντικοί ρυθμοί μπορεί να αυξηθούν, λόγω της μετανάστευσης.
Ο Klemm, όμως, βασίζεται σε διαφορετικά στοιχεία, υποστηρίζοντας ότι η μετανάστευση θα συμβάλει στη σχολική κοινότητα, αλλά όχι σε βαθμό που να ανατρέψει την πτωτική τάση του αριθμού των μαθητών.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, η καθαρή μετανάστευση θα φτάσει τις 350.000 άτομα ετησίως, γεγονός που ευθυγραμμίζεται με τις επίσημες στατιστικές προβλέψεις.
Οι διαφορές μεταξύ των ομόσπονδων κρατιδίων
Η μείωση των μαθητών δεν θα επηρεάσει όλα τα κρατίδια στον ίδιο βαθμό.
Για παράδειγμα, στο Βραδεμβούργο, ο αριθμός των παιδιών δημοτικής ηλικίας προβλέπεται να μειωθεί από 99.000 σε 53.000 έως το 2035 – μια πραγματική “κατάρρευση”.
Αντίθετα, στο Αμβούργο, η κατάσταση φαίνεται πιο σταθερή, καθώς οι αριθμοί δεν αναμένεται να παρουσιάσουν σημαντική πτώση.
Η δημογραφική αλλαγή φέρνει προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες.
Αν το γερμανικό εκπαιδευτικό σύστημα καταφέρει να αξιοποιήσει σωστά τους μειωμένους αριθμούς μαθητών, μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της εκπαίδευσης και να προσφέρει ίσες ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά.
