Τίποτα δεν συνοψίζει την επιφυλακτική σχέση της Γερμανίας με το χρήμα τόσο καλά όσο το φρένο χρέους – αλλά η απόφαση δικαστηρίου προκάλεσε πρόσφατα ατελείωτο χάος. Ακολουθούν όσα πρέπει να γνωρίζετε για το λεγόμενο “Schuldenbremse”.
Τι είναι το φρένο χρέους και γιατί το εισήγαγε η Γερμανία;
Γνωστό ως Schuldenbremse στα γερμανικά, το φρένο χρέους είναι ένα ανώτατο όριο στον κρατικό δανεισμό που κατοχυρώνεται στο σύνταγμα της Γερμανίας.
Δηλώνει ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μπορεί να αναλάβει μόνο ένα συγκεκριμένο ποσό νέου χρέους σε κάθε οικονομικό έτος.
Το όριο αυτό είναι το 0,35% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) – το ποσό των χρημάτων που παράγει η χώρα κάθε χρόνο σε αγαθά και υπηρεσίες.
Αν και το ΑΕΠ ποικίλλει από έτος σε έτος, αυτό γενικά δίνει στην κυβέρνηση αρκετό περιθώριο για να δανείζεται περίπου 9 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Όταν πρόκειται για δαπάνες σε περιφερειακό επίπεδο – δηλαδή από τις κυβερνήσεις των κρατιδίων στη Γερμανία – οι κανόνες είναι ακόμη πιο αυστηροί.
Τα κρατίδια δεν επιτρέπεται να δανειστούν χρήματα για να χρηματοδοτήσουν τα σχέδιά τους και, ως εκ τούτου, πρέπει να δημιουργήσουν ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς που χρηματοδοτούν τις δαπάνες αποκλειστικά μέσω φορολογικών εσόδων και χρημάτων από την κεντρική κυβέρνηση.
Αλλά γιατί ακριβώς αποφάσισε η Γερμανία να δεσμευτεί σε τόσο αυστηρούς κανόνες για τις δαπάνες; Λοιπόν, υπάρχουν αρκετές απαντήσεις σε αυτό.
Πίσω στο 2009, ο μεγάλος συνασπισμός της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU) και των Σοσιαλδημοκρατών (SPD), με επικεφαλής την Άνγκελα Μέρκελ, αποφάσισε να θέσει σε ισχύ το φρένο χρέους.
Εκείνη την εποχή, η παγκόσμια οικονομία πάσχιζε να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 και η Γερμανία είχε συσσωρεύσει ένα τεράστιο έλλειμμα.
Η ιδέα ήταν να επανέλθει ο δανεισμός υπό έλεγχο το συντομότερο δυνατό και να αποφευχθεί η αποπληρωμή χρέους δισεκατομμυρίων ευρώ από τις μελλοντικές γενιές.
Επίσης, απέτισε φόρο τιμής στα κύρια διατάγματα του νεοφιλελευθερισμού, δημιουργώντας ένα εξορθολογισμένο κράτος με ελάχιστα περιθώρια για γενναιόδωρες επενδύσεις ή υψηλές κοινωνικές παροχές.
Χάρη στις συνεχιζόμενες επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η διακοπή του χρέους τέθηκε σε ισχύ μόλις επτά χρόνια μετά την ενσωμάτωσή της στο σύνταγμα.
Αυτό σημαίνει ότι από το 2016, οι ομοσπονδιακές κυβερνήσεις έχουν δεσμευτεί με ανώτατο όριο δανεισμού 0,35%.
Τούτου λεχθέντος, υπάρχουν μερικές εξαιρέσεις στο Schuldenbremse: σε περιόδους εθνικής έκτακτης ανάγκης, όπως φυσικές καταστροφές ή πανδημίες, η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να θέσει το φρένο χρέους στην άκρη.
Αυτό ακριβώς συνέβη κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid-19 τα έτη 2020 έως 2022, και τώρα φαίνεται ότι θα τεθεί στην άκρη για τέταρτη συνεχή χρονιά.
Με άλλα λόγια, έχει παραμεριστεί για το μισό ακριβώς διάστημα που έχει τεθεί σε ισχύ.
Γιατί το φρένο χρέους βρίσκεται στην επικαιρότητα;
Το φρένο του χρέους βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος στις αρχές Νοεμβρίου, όταν το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας έκρινε “αντισυνταγματικές” δεκάδες δισεκατομμύρια των δεσμευμένων κρατικών δαπανών.
Η υπόθεση αφορούσε δανεισμό ύψους 60 δισεκατομμυρίων ευρώ που προοριζόταν αρχικά για την αντιμετώπιση της κρίσης του Covid, αλλά αργότερα είχε εκτραπεί προς ένα ταμείο για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, γνωστό ως Ταμείο για το Κλίμα και τον Μετασχηματισμό.
Σε κανονικές περιπτώσεις, η μετακίνηση μη δαπανηθέντων χρημάτων δεν θα αποτελούσε πρόβλημα – αλλά σε αυτή την περίπτωση, τέθηκαν σε εφαρμογή οι ειδικοί κανόνες γύρω από το φρένο του χρέους.
Αξιοποιώντας τις εξαιρέσεις του φρένου χρέους, τα 60 δισ. ευρώ δανείστηκαν με σκοπό τη σταθεροποίηση της οικονομίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας – και ως εκ τούτου υποτίθεται ότι θα έπρεπε να πάνε μόνο για την αντιμετώπιση αυτής της έκτακτης ανάγκης.
Πέραν αυτού του ποσού, το οποίο αντιπροσωπεύει ήδη ένα τεράστιο κομμάτι του γερμανικού προϋπολογισμού, η δικαστική απόφαση ακύρωσε επίσης το Ταμείο Οικονομικής Σταθεροποίησης.
Αυτό το ταμείο δημιουργήθηκε επίσης αρχικά κατά τη διάρκεια της κρίσης του Κόβιντ και αργότερα επαναχρησιμοποιήθηκε ως “Doppelwumms” του Όλαφ Σολτς: ένα ταμείο 200 δισεκατομμυρίων ευρώ που πλήρωσε τις μειώσεις των τιμών της ενέργειας και άλλα μέτρα ανακούφισης μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο υπουργός Οικονομικών Κρίστιαν Λίντνερ ανακοίνωσε ότι το φρένο για το χρέος θα τεθεί στην άκρη για ένα ακόμη έτος, ώστε να μπορέσει η κυβέρνηση να ανταποκριθεί στις οικονομικές της υποχρεώσεις για το 2023.
Ωστόσο, ο προϋπολογισμός του επόμενου έτους – και ο τρόπος με τον οποίο θα καλυφθούν τα σημαντικά κενά στη χρηματοδότηση – παραμένουν ακόμη ασαφή.
Η κρίση έχει πυροδοτήσει μια μεγάλη συζήτηση μεταξύ των πολιτικών σχετικά με το κατά πόσον το φρένο χρέους εξακολουθεί να είναι κατάλληλο για το σκοπό του.
Τι λένε οι επικριτές του φρένου χρέους;
Όπως είναι αναμενόμενο, οι αυστηροί έλεγχοι στις δαπάνες δεν είναι δημοφιλείς σε όλους – ιδίως σε όσους βρίσκονται στα αριστερά του πολιτικού φάσματος.
Οι υποστηρικτές του φρένου χρέους λένε ότι πρέπει να μειώσουμε το έλλειμμα για να αποφύγουμε να επιβαρύνουμε τις μελλοντικές γενιές με μη διαχειρίσιμα χρέη, αλλά οι επικριτές του μηχανισμού προβάλλουν το αντίθετο επιχείρημα.
Λένε ότι ο ζουρλομανδύας των δαπανών στην πραγματικότητα θα επιβαρύνει τις μελλοντικές γενιές, καθώς η κυβέρνηση δεν θα είναι σε θέση να επενδύσει σε σύγχρονες υποδομές και επομένως θα μπορούσε να εμποδίσει την ανάπτυξη.
Αν ο δανεισμός μειωθεί υπερβολικά και τα φορολογικά έσοδα δεν αυξηθούν, έργα όπως ο πράσινος μετασχηματισμός, η αναβάθμιση των δημόσιων μεταφορών και η προώθηση της ψηφιοποίησης θα μπουν αναπόφευκτα σε δεύτερη μοίρα.
Η κυβέρνηση θα αναγκαστεί να δώσει προτεραιότητα στις επείγουσες καθημερινές δαπάνες της στο παρόν αντί να προσπαθήσει να επενδύσει στο μέλλον – και θα μπορούσε επίσης να αναγκαστεί να περικόψει ζωτικές δημόσιες υπηρεσίες.
Άλλοι επικριτές υποστηρίζουν ότι το φρένο χρέους ήταν κατάλληλο την εποχή που θεσπίστηκε, αλλά ότι οι καιροί έχουν αλλάξει και οι κυβερνήσεις χρειάζονται μεγαλύτερη ευελιξία.
Στις αρχές και τα μέσα της δεκαετίας του 2000, η Γερμανία βασιζόταν σε μια άνθηση της μεταποίησης και των εξαγωγών που τροφοδοτούνταν από το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο και είχε κάνει ελάχιστες προσπάθειες να επενδύσει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Τώρα, ωστόσο, με τη Γερμανία να απομακρύνεται από το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο και παράλληλα να προσπαθεί να μειώσει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα της χώρας, η Γερμανία αντιμετωπίζει πολλές δαπανηρές προκλήσεις σε μια εποχή που η οικονομία είναι ιδιαίτερα αδύναμη – πράγμα που σημαίνει ότι ο δανεισμός ή η αύξηση των φόρων μοιάζει αναπόφευκτη.
Θα μπορούσε το φρένο χρέους να μεταρρυθμιστεί στο μέλλον;
Αυτή είναι σίγουρα μια ιδέα που έχει έρθει από πολλά πολιτικά στρατόπεδα – και όχι μόνο από τον υπουργό Οικονομίας Ρόμπερτ Χάμπεκ.
Μιλώντας στο πρόσφατο συνέδριο του κόμματος, ο Habeck καυτηρίασε τους ισχύοντες κανόνες για το δανεισμό, δηλώνοντας: “Με το φρένο του χρέους ως έχει, έχουμε δέσει οικειοθελώς τα χέρια μας πίσω από την πλάτη μας και πάμε σε έναν αγώνα πυγμαχίας”.
Σύμφωνα με τον Habeck, το φρένο χρέους θα πρέπει να μεταρρυθμιστεί σύμφωνα με τον “πράσινο χρυσό κανόνα”, ώστε να επιτρέπεται ο δανεισμός για επενδύσεις και όχι για καθημερινές δαπάνες. Αυτή είναι μια ιδέα που έχει προταθεί και από οικονομολόγους.
Η Σάσκια Έσκεν, συν-επικεφαλής του SPD, έχει επίσης ταχθεί υπέρ της μεταρρύθμισης του φρένου χρέους, ώστε να μην αποτελέσει τροχοπέδη για την ανάπτυξη στο μέλλον.
Ωστόσο, η πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο φαίνεται προς το παρόν μικρή, ακόμη και αν οι πολιτικοί των Πρασίνων και του SPD – και ορισμένα μέλη του CDU – τάσσονται υπέρ αυτής της πρότασης.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων στην Μπούντεσταγκ για την αλλαγή οποιασδήποτε πτυχής του Grundgesetz ή του Συντάγματος – ένας πολύ υψηλότερος πήχης από την απλή πλειοψηφία που απαιτείται για την αλλαγή ενός νόμου.
Το FDP, το οποίο συμμετέχει στον συνασπισμό μαζί με τους Πράσινους και το SPD, αντιτίθεται επίσης σθεναρά σε οποιαδήποτε μεταρρύθμιση του φρένου χρέους και θέλει να περιορίσει τις κρατικές δαπάνες.
Το πείραγμα αυτού του δημοσιονομικού κανόνα θα μπορούσε επίσης να αποδειχθεί αντιδημοφιλές: μια πρόσφατη δημοσκόπηση έδειξε ότι το 61% των Γερμανών αντιτίθεται σε οποιαδήποτε μεταρρύθμιση του φρένου χρέους, σε αντίθεση με το 35% που το υποστηρίζει και το 4% που δεν γνωρίζει.
Αυτό σημαίνει ότι μεσοπρόθεσμα τουλάχιστον, η κυβέρνηση ενδέχεται να χρειαστεί να βάλει νυστέρι στα προηγούμενα σχέδια δαπανών της, περικόπτοντας τις δαπάνες για επενδυτικά σχέδια, δημόσιες υπηρεσίες όπως η υγειονομική περίθαλψη και οι μεταφορές και την κοινωνική πρόνοια, όπως τα επιδόματα τέκνων και ανεργίας.
Ή μπορεί να βρει έναν τρόπο να αυξήσει κάποιους φόρους χωρίς να αναστατώσει το FDP.
GRland.info – Μην μαθαίνεις τα νέα τελευταίος!
Κάνε Like στη σελίδα μας στο Facebook και ενημερώσου πρώτος για όλες τις τελευταίες εξελίξεις. Έγκαιρη, έγκυρη και ανεξάρτητη ενημέρωση. Όλες οι τελευταίες Ειδήσεις από τη Γερμανία, την Ελλάδα και τον κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.
