Αφιέρωμα της Süddeutsche Zeitung για την Ελλάδα με τίτλο “Είμαστε όλοι Έλληνες”
Ο αγώνας των Ελλήνων για την ελευθερία ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία ξεκίνησε πριν από 200 χρόνια · ήταν η αρχή πολλών πολέμων και τραγωδιών: Σχετικά με μια σύγκρουση που εξακολουθεί να ρίχνει μεγάλες σκιές μέχρι και σήμερα.
Ήταν στις 25 Μαρτίου 1821 – ή τουλάχιστον αυτό λέει η παράδοση. Έτσι η αργότερα εθνική εορτή πέφτει συμβολικά την ημέρα του Ευαγγελισμού.
Μπροστά από το μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, στην Πελοπόννησο, ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί μια σημαία με μπλε σταυρό σε λευκό φόντο και στη συνέχεια την ανυψώνει.
Η εξέγερση ενάντια στους Οθωμανούς ηγέτες έχει τώρα και τις εκκλησιαστικές ευλογίες. “Ελευθερία ή θάνατος!”
Οι Οθωμανοί κυβέρνησαν την Ελλάδα για σχεδόν τέσσερις αιώνες. Ενώ οι Έλληνες έμποροι και οι Ορθόδοξοι κληρικοί απολάμβαναν ορισμένα προνόμια υπό τους Οθωμανούς, μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει σε συνθήκες φτώχειας.
Οι αγρότες πρέπει να εκμισθώνουν γη από Τούρκους γαιοκτήμονες, δεν τους επιτρέπεται να μεταφέρουν όπλα, ούτε οδηγούν άλογα, και πρέπει να πληρώσουν σημαντικά υψηλότερους φόρους από τους μουσουλμάνους. Όποιος δεν ασπάζεται τον ισλαμισμό παραμένει άτομο δεύτερης κατηγορίας.
Αλλά ακόμα κι αν η κατάκτηση της παλιάς ελληνοβυζαντινής πρωτεύουσας της Κωνσταντινούπολης το 1453 εξακολουθούσε να εξεγείρεται ως τραύμα και βαθιά επίθεση, στις αρχές του 19ου αιώνα, όλοι οι Έλληνες δεν συμφώνησαν μακράν ότι η ξένη κυριαρχία έπρεπε να εξαλειφθεί.
Απολαμβάνουν τουλάχιστον κάποια αυτονομία στην άσκηση της Ορθόδοξης πίστης τους, και μερικοί από αυτούς ανέρχονται σε υψηλά αξιώματα στον Οθωμανικό κυβερνητικό μηχανισμό.
Η Ιερή Συμμαχία
Επομένως, δεν είναι καθόλου εγγυημένο ότι η εξέγερση θα οδηγήσει σε επιτυχία – στην πραγματικότητα, η αρχή της απέτυχε άθλια.
Ένα μήνα πριν ο Μητροπολίτης Γερμανός ανύψωσε την επαναστατική σημαία, ο μαχητής της ελευθερίας Αλέξανδρος Υψηλάντης διέσχισε τον Prut, παραπόταμο του Δούναβη που σχηματίζει τα σύνορα μεταξύ της Οθωμανικής και της Ρωσικής αυτοκρατορίας, με την “Ιερή Συμμαχία” του, που αποτελείται από περίπου 500 άντρες.
Ο Υψηλάντης προέρχεται από την οικογένεια Φαναριώτη, Έλληνες Ορθόδοξους επιχειρηματίες από μια περιοχή της Κωνσταντινούπολης που ονομάζεται Φανάρι, όπου εδρεύει και ο Ορθόδοξος Πατριάρχης, επικεφαλής της Ελληνικής Εκκλησίας.
Ο Υψηλάντης είναι ένας από τους λίγους Φαναριώτες που εντάχθηκαν στη Φιλική Εταιρεία, τη “Εταιρεία Φίλων”, μια μυστική κοινωνία που θέλει να απελευθερώσει τους Έλληνες από την εξουσία των Οθωμανών.
Από την άποψη του Υψηλάντη, οι αυτόνομες ρουμανικές ηγεμονίες στον Δούναβη είναι μια προφανής πρώτη στάση για την εξέγερση: Αυτός, ο οποίος είναι σημαντικός στρατηγός στην υπηρεσία του ρωσικού στρατού, ελπίζει ότι οι Ρώσοι θα συμμορφωθούν με τη Φιλική Εταιρεία. Και οι Ρουμάνοι δεν είναι τόσο κουρασμένοι από την οθωμανική κυριαρχία όσο οι Έλληνες;
Ο υπολογισμός αποδεικνύεται πρόωρος και στα δύο επίπεδα. Οι Ρώσοι δεν θέλουν καμία σχέση με τη στρατιωτική υποστήριξη της μυστικής κοινωνίας.
Και ούτε οι Ρουμάνοι δεν μπορούν να πεισθούν να εξεγερθούν εναντίον των Οθωμανών: Παρόλο που η δυσαρέσκεια για τη φτώχεια, τη λειψυδρία και τους υψηλούς φόρους σιγοβράζει για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο θυμός στρέφεται λιγότερο εναντίον των Οθωμανών παρά κατά της ρουμανικής ανώτερης τάξης boyars – και εναντίον εκείνων των Ελλήνων Φαναριωτών που κατέχουν τα υψηλότερα αξιώματα στην Οθωμανική δύναμη.
Τα στρατεύματα του σουλτάνου κατέβαλαν εύκολα την εξέγερση του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο οποίος πέθανε στη Βιέννη το 1828, δύο χρόνια πριν από την απελευθέρωση της Ελλάδας.
Στην Πελοπόννησο οι αντάρτες καταφέρνουν να καταλάβουν αρκετές πόλεις. Η ιστορικός του Μονάχου Μαρί-Γιανίν Κάλικ συνοψίζει την συχνά εξαιρετικά βάναυση καταστολή του μουσουλμανικού πληθυσμού ως εξής: Στην πόλη της Τριπολίτσας, για παράδειγμα, σφαγιάζουν περισσότερους από 6.000 ανθρώπους και, όπως γράφει η Κάλικ, “όλα τα ρούχα και τα τιμαλφή πάρθηκαν από ζωντανούς και νεκρούς. Για τα κομμένα κεφάλια, οι επαναστάτες λάμβαναν ένα γενναιόδωρο αντάλλαγμα, όπως συνηθίζεται με τους Οθωμανούς”.
Και οι κυβερνήτες επιτέθηκαν όχι λιγότερο βάναυσα. Κατά τη διάρκεια της εορτής του Πάσχα, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Γρηγόριος Β’ της Κωνσταντινούπολης σύρεται έξω – παρόλο που απομακρύνθηκε από την εκστρατεία του Υψηλάντη.
Παρ’ όλα αυτά, “λυντσάρεται την Κυριακή του Πάσχα από έναν όχλο της πρωτεύουσας, ο οποίος τουλάχιστον θα μπορούσε να είναι σίγουρος για την καλοπροαίρετη έγκριση των οθωμανικών κρατικών οργάνων”, όπως γράφει ο Ιωάννης Ζελέπος στο “Μικρή Ιστορία της Ελλάδας”.
Αργότερα στην Κύπρο “ολόκληρος ο ανώτερος κλήρος σκοτώθηκε εκτός από τον αρχιεπίσκοπο”.
“Ψάχνοντας τη γη των Ελλήνων με την ψυχή”
Η θρησκευτική συνιστώσα της εξέγερσης, οι Χριστιανοί ενάντια στους Μουσουλμάνους, εμφανίζεται όλο και περισσότερο στο προσκήνιο.
Τον Δεκέμβριο του 1821, ενώ οι μάχες συνεχίζονταν σε πολλά μέρη, η πρώτη Ελληνική Εθνοσυνέλευση συνεδρίασε, πρώτα στο Άργος, μετά στην Επίδαυρο, και διακήρυξε την ανεξαρτησία της Ελλάδας την 1η Ιανουαρίου 1822.
Το “προσωρινό σύνταγμα” λέει, για παράδειγμα: “Όλοι οι αυτόχθονες κάτοικοι της ελληνικής επικράτειας που πιστεύουν στον Ιησού Χριστό είναι Έλληνες”.
Πιο δυτικά στην Ευρώπη, τα νέα της ελληνικής επανάστασης πυροδοτούν ένα κύμα συμπάθειας. Οι “φιλελληνικές επιτροπές” σχηματίζονται στη Γερμανία, την Αγγλία, την Ελβετία, τη Γαλλία, την Ιταλία και ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Γράφουν φυλλάδια, συλλέγουν χρήματα και οργανώνουν δωρεές όπλων για τους αντάρτες. Ο ενθουσιασμός τους τροφοδοτείται από πνευματικά ρεύματα, όπως ο σεβασμός για την κλασική αρχαιότητα, για παράδειγμα με τον Johann Wolfgang von Goethe, ο οποίος εξέφρασε τη λαμπερή σχέση με την Ελλάδα στο “Iphigenie auf Tauris” με τη διάσημη γραμμή: “Και στέκομαι στην ακτή για πολλές μέρες, αναζητώντας τη γη των Ελλήνων με την ψυχή”.
Στη Λειψία, ο φιλόσοφος Wilhelm Traugott Krug φώναζε για την “αναγέννηση της Ελλάδας” σε ένα άρθρο.
Είναι μια εξιδανικευμένη εικόνα, τροφοδοτούμενη από τις παραδόσεις της αρχαιότητας και εμπνέει όλο και περισσότερους Ευρωπαίους, στο πνεύμα του αρχαιολόγου Stendal Johann Joachim Winckelmann, ο οποίος επαίνεσε τους συμπατριώτες του για την “ευγενή απλότητα” και το “ήσυχο μεγαλείο” τον 18ο αιώνα , που αποπνέεται από έργα τέχνης από την αρχαία Ελλάδα. Η Ελλάδα της δεκαετίας του 1820 έχει λίγα κοινά με την ακμή της κλασικής Αθήνας περισσότερο από δύο χιλιετίες πριν, αλλά οι Φιλέλληνες δεν θέλουν να μάθουν γι’ αυτό.
“Άγριοι και ειδωλολάτρες”
Ο Βρετανός ρομαντικός Percy Shelley, ο οποίος ζει στην Πίζα, έγραψε ένα ρυθμικό δράμα, το “Hellas”, το επαναστατικό έτος του 1821, επίσης με την ελπίδα ότι θα μπορούσε να συγκεντρώσει χρήματα μέσω παραστάσεων για τη στήριξη της Φιλικής Εταιρείας. “Είμαστε όλοι Έλληνες”, γράφει σε αυτό.
Χωρίς τα επιτεύγματα που επέφερε η αρχαία Ελλάδα στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, “θα μπορούσαμε όλοι να είμαστε άγριοι και ειδωλολάτρες”.
Το έργο είναι αφιερωμένο στον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. Λίγο αργότερα, η Εξοχότητά του ανακηρύχθηκε ο πρώτος Πρόεδρος της ανεξάρτητης δημοκρατίας στην Επίδαυρο.
Ο ποιητής Λόρδος Τζορτζ Μπάιρον ξεκινά από την Αγγλία για να δώσει απτή έκφραση στην πολυετή αγάπη του για την Ελλάδα. Οι ρομαντικοί της Ελλάδας διάβαζαν με ενθουσιασμό τους στίχους του:
“Τι είναι η φήμη και η τιμή για μένα, τι είναι ο βασανισμός, στον οποίο ένας λαός γεννά ένα νέο βασίλειο; Θα πέθαινα γι’ αυτό. Αλλά αν είχα την επιλογή θα άφηνα το στέμμα: Οι δάφνες με κάνουν πλούσιο.”
Τον Ιούλιο του 1823, ξεκίνησε από τη Γένοβα για να ταξιδέψει προς το νότο και να ενώσει τα στρατεύματα του Αρχηγού Μαυροκορδάτου.
Προηγουμένως, έχει ήδη στείλει 4.000 λίρες από τις δικές του αποταμιεύσεις για να βοηθήσει στον οπλισμό των ελληνικών στόλων.
Επί τόπου, παίρνει τη διοίκηση μιας ταξιαρχίας ελίτ στρατιωτών – αλλά προτού μπορέσει να πάει σε μια ηρωική μάχη, μια πυρετώδης ασθένεια τον παίρνει από τη ζωή. Παρ’ όλα αυτά, μπαίνει στην ελληνική ιστορία ως εθνικός ήρωας.
Παρά την όλη υποστήριξη των Δυτικών Φιλελλήνων, οι αντάρτες αυξάνονται όλο και περισσότερο στην άμυνα: Τον Φεβρουάριο του 1825, ένα σώμα 17.000 ατόμων από την Αίγυπτο έφτασε στην Πελοπόννησο, εξοπλισμένο και εκπαιδευμένο από Γάλλους στρατιωτικούς συμβούλους.
Τα στρατεύματα υπό την ηγεσία του Ιμπραήμ Πασά, γιου του Οθωμανού κυβερνήτη στην Αλεξάνδρεια, κατέλαβαν όλο και μεγαλύτερα τμήματα της Πελοποννήσου και τελικά ενίσχυσαν την οθωμανική πολιορκία του θαλάσσιου φρουρίου του Μεσολογγίου, η μακρά υπεράσπιση του οποίου πυροδότησε νέα κύματα ενθουσιασμού για την Ελλάδα στην Ευρώπη.
Σε απόγνωση, οι παγιδευμένοι προσπαθούν να φύγουν από τον εχθρό τη νύχτα. Το σχέδιο αποτυγχάνει, οι Οθωμανοί στρατιώτες σκοτώνουν κάποιους από αυτούς, και αυτοί που εξακολουθούν να είναι στην πόλη αντιτάσσονται.
Η γυναίκα του Μεσολογγίου
Η καταστροφή του Μεσολογγίου γίνεται ορόσημο, ο Γάλλος ζωγράφος Eugène Delacroix εμπνεύστηκε από αυτήν για μια ζοφερή ζωγραφική: “Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου”.
Μια γυναίκα με παραδοσιακή φορεσιά, με ένα παλτό επενδεδυμένο με κόκκινο βελούδο πάνω του, απλώνει τα χέρια της για βοήθεια, πίσω της είναι ένας Οθωμανός μαχητής σε μια θριαμβευτική στάση, μπροστά της το χέρι ενός νεκρού άνδρα προεξέχει μεταξύ δύο ανασηκωμένων πέτρινων πλακών.
Η εικόνα, που παρουσιάστηκε αρχικά στο Παρίσι σε μια έκθεση με τίτλο “Ελληνικός αγώνας για την ελευθερία”, σηματοδότησε αναδρομικά μια επανεξέταση στην πολιτική των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων.
“Η διχοτομία μεταξύ καλού και κακού, του πολιτισμού και της βαρβαρότητας, του Χριστιανισμού και του Ισλάμ μπορεί να διαβαστεί με σαφήνεια από τον πίνακα”, γράφει η Marie-Janine Calic.
Οι μεγάλες δυνάμεις, οι οποίες μέχρι τότε έβλεπαν τον ελληνικό αγώνα για ελευθερία πιο ύποπτα ως διαταραχή της πολιτικής ισορροπίας, τώρα αρχίζουν αργά να παρεμβαίνουν.
Τον Ιούλιο του 1827, η Αγγλία, η Ρωσία και η Γαλλία συμφώνησαν να μεσολαβήσουν αρχικά στη σύγκρουση: Σύμφωνα με το σχέδιό τους, η Ελλάδα θα πρέπει να συνεχίσει να αποτίει φόρο τιμής ως αυτόνομο κράτος εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας – αλλά οι Έλληνες θα πρέπει να αναλάβουν την ακίνητη περιουσία, η οποία ήταν προηγουμένως σε τουρκικά χέρια.
Σε περίπτωση που ο Σουλτάνος δεν ανταποκριθεί στις απαιτήσεις, οι τρεις μεγάλες δυνάμεις διατηρούν το δικαίωμα στη συνθήκη του Λονδίνου να συνεχίσουν το “έργο της ειρήνευσης” με πιο απτά μέσα.
Και αυτό ακριβώς συμβαίνει: Τον Οκτώβριο του 1827 επιτέθηκαν από κοινού στον Οθωμανικό-Αιγυπτιακό στόλο κοντά στο Ναβαρίνο.
Μετά τη νικηφόρα ναυμαχία, οι Γάλλοι καταλαμβάνουν την Πελοπόννησο, οι Ρώσοι προχωρούν μέσω των πριγκιπάτων του Δούναβη. Η ναυμαχία του Ναβαρίνου θα μείνει στην ιστορία ως η αρχή του τέλους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ο Όθωνας, ένας βασιλιάς από τη Βαυαρία
Ωστόσο, οι συγκρούσεις μεταξύ των Ελλήνων εξεγερμένων γίνονται όλο και πιο έντονες. Η Εθνοσυνέλευση συμφωνεί να διορίσει τον Ιωάννη Καποδίστρια, που έχει διπλωματική εμπειρία, αντιβασιλέα για επτά χρόνια.
Οι αντίπαλοί του τον κατηγορούν ως υπερβολικά αυταρχικό. Στις 9 Οκτωβρίου 1831, μέλη μιας αντίπαλης οικογένειας τον δολοφόνησαν στο Ναύπλιο, την προσωρινή πρωτεύουσα της χώρας.
Οι Ευρωπαίοι θέλουν σταθερότητα στο νέο κράτος – και αποφασίζουν να εγκαταστήσουν μια μοναρχία στην Ελλάδα.
Οι μεγάλες δυνάμεις Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία και Ρωσία, οι οποίες από την πλευρά τους ανταγωνίζονται μεταξύ τους όσον αφορά την επιρροή στην περιοχή, συμφωνούν για έναν ένθερμο Φιλέλληνα από τη Βαυαρία: Τον 17χρονο Otto von Wittelsbach, δεύτερο γιο του βασιλιά Λούντβιχ Ι. Παρόλο που μια μοναρχία, παρά όλες τις διαφωνίες, δεν είναι ακριβώς αυτό που ονειρεύονταν οι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας.
Ωστόσο, τον Αύγουστο του 1832 η Εθνοσυνέλευση ενέκρινε την εκλογή του Όθωνα ως “Βασιλιά της Ελλάδας”.
Ο νεαρός μονάρχης αναθέτει την κατασκευή του κρατικού μηχανισμού σε μια ομάδα έμπειρων βαυαρικών αξιωματούχων.
Αρκετά αρχαία κτίρια, πολλά από τα οποία έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα, σύντομα στολίζουν τις πόλεις της Ελλάδας.
Όμως, το έργο του για ένα βασίλειο όπως υπαγορεύτηκε από τον πατέρα του, εμπνευσμένο από εξιδανικευμένες ιδέες της αρχαίας Ελλάδας, προκάλεσε μόνο μέτριο ενθουσιασμό μεταξύ των Ελλήνων μαχητών της ελευθερίας.
Αντ’ αυτού, πολλοί από αυτούς προσβλέπουν στη Μεγάλη Ιδέα, το όνειρο ενός μεγάλου ελληνικού κράτους εντός των συνόρων της παλιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Δεν θέλουν την Αθήνα, αλλά την Κωνσταντινούπολη ως πρωτεύουσα τους, το σημείο αναφοράς τους δεν είναι η κλασική αρχαιότητα, αλλά ο Μεσαίωνας, όπου η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, γνωστή ως Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ξεδίπλωσε τη μεγαλύτερη λαμπρότητα και δύναμη της.
Αισθάνονται επίσης όλο και περισσότερο καταπιεσμένοι από την απόλυτη συμπεριφορά του Βαυαρικού βασιλιά.
Το 1843 μια στρατιωτική εξέγερση ανάγκασε τον Όθωνα να αποδεχθεί ένα σύνταγμα και η Ελλάδα έγινε συνταγματική μοναρχία με κοινοβούλιο.
Ο Όθωνας έπεσε με τους Βρετανούς όταν συμμετείχε με τους Ρώσους στον Κριμαϊκό Πόλεμο. Το φθινόπωρο του 1862 εκδιώχθηκε από τη χώρα από αξιωματικούς που πραγματοποίησαν πραξικοπήματα.
Τελευταία λόγια για την Ελλάδα
Στο δρόμο προς τη σημερινή, πολύ μεγαλύτερη “Ελληνική Δημοκρατία”, η οποία θα γιορτάσει την 200ή επέτειο της εξέγερσης στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας στις 25 Μαρτίου 2021, θα πραγματοποιηθούν αρκετές γεωστρατηγικές ίντριγκες, θα διεξαχθούν μάχες, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι θα σκοτωθούν και θα εκτοπιστούν. Πώς ταιριάζει λοιπόν αυτό που έγραψε ο Λόρδος Μπάιρον στο ποίημά του “Τελευταία λόγια για την Ελλάδα”:
“Είμαι λάτρης του πάθους, μια φορά μόνο με κοιτάς κρύα και χλωμιάζω – ένα πουλί που του προστάζει το βλέμμα της οχιάς να πέσει στο βασίλειο του θανάτου. Τόσο εκθαμβωτική, τόσο καθηλωτική αυτή η όψη, τόσο δυνατή η μαγεία σου – ή εγώ τόσο αδύναμος”.
Μην μαθαίνεις τα νέα από τη Γερμανία τελευταίος!
Κάνε Like στη σελίδα μας στο Facebook και ενημερώσου πρώτος για όλες τις τελευταίες εξελίξεις.
Έγκαιρη, έγκυρη και ανεξάρτητη ενημέρωση. Όλες οι τελευταίες Ειδήσεις από τη Γερμανία, την Ελλάδα και τον κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.
Πώς θα ακολουθήσεις το GRland.info στο Facebook; Πάτησε ΕΔΩ
Διαβάστε ακόμα στο GRland.info:
- Γιγαντιαία Ελληνική σημαία 1600 τ.μ. από τους Έλληνες Νοτίου Αφρικής
- Γερμανία: Εορτασμός της Ελληνικής Επανάστασης σε χρώματα Ελλάδας
